Æрæджы, зианы фæдыл сæмбæлдтæн нæ республикæйы хъæутæй иуы, æмæ уым цы зыгъуыммæ конд æгъдæуттæ федтон, уыдоны уыдзæн мæ даррдæры ныхас.

Куыд æрцæуæг адæмы минæвар, афтæ мæ æрбадын кодтой фынгыл дыккаг хистæрæн. Ацы бынат бæрнон кæй у, æгъдау дзы раттын кæй фæхъæуы, уый тыххæй уым æрбадын никæйы фæфæнды. Фыццаджыдæр, дыккаг хистæрмæ рæгъ зæгъыны бар куы æрхауы, уæд цавæр ныхæстæ дзурын фæхъæуы, уый рæстмæ нæ фæзоны. Стæй фынгæй куы сыстынц, мæрдджынты кулдуары раз æрцæуæг адæм æмæ фысымтæ кæрæдзи комкоммæ куы æрлæууынц, уæд уым цы æгъдау раттын фæхъæуы, уый дæр нæ фæзонынц. Уый фыдæй иуæй-иу хатт ацы бынат афтидæй баззайы.
Æз мæхæдæг цардæгас æвдисæн дæн, иу хæрнæджы фынджы дыккаг хистæры бынат афтид кæй уыд, уыцы цауæн. Кæй зæгъын æй хъæуы, ахæм уавæры æххæст фынджы æгъдау конд не ‘рцыд, нæ дзы уыд сыхæгты цæрæнбоны тыххæй рæгъ (уый фæзæгъы 2-аг хистæр). Стæй фæсбадт кæрæдзи комкоммæ дæр кулдуары раз не ‘рлæууыдысты æмæ мæрддзыгой адæм къуыттыйы здæхт кодтой сæ хæдзæрттæм.
Ныр та рахизæм нæ раздæры ныхасмæ. Стъолы уæлхъус куы æрбадтæн, уæд мæ цæст ахастон фынгтæ цы уагыл æвæрд æрцыдысты, ууыл. Кæсын, æмæ хистæры раз æртæ кæрдзыны, стæй бæрзæй уыд сæрæн йæ галиуварс æвæрд, циндзинады фынгыл куыд вæййы, ахæм æгъдауы фæлгæты. Ахæм ныв фенгæйæ, мæхи нал баурæдтон æмæ хистæрæн бамбарын кодтон, фынджы æгъдау раст æвæрд кæй нæу, уæны хай ма дзы, зæгъын, æвæрд куы уаид, уæд цæттæ цины фынг у. Хистæр афтæ бакодта: «Махмæ ахæм æгъдау ис». Стæй мæ бакомкоммæ чи бадт зианы мыггагæй, уый ныхас йæхимæ райста, æмæ дисы бацыд: Кæдæй-уæдæй ма, дам, раст зианы фынджы æгъдау уынын, бæрзæй, дам, сæрæн йæ галиуварс хъуамæ æвæрд уа. Æз афтæ æнхъæл уыдтæн, зæгъын, ацы æгъдау æрмæстдæр хистæр нæ зоны, фæлæ ма мыггагæй чи бадт фынгыл, уый дæр æй нæ зыдта. Кæй зæгъын æй хъæуы, сæ дыууæйымæ дæр разы нæ уыдтæн, фæлæ мæм искæйы зианы фынг змæнтын нæ цыд, æмæ кæд мæ масты дзæкъул ныттыппыр, уæддæр мæ дзыхыл ныххæцыдтæн.
Ныллæууыд хæрнæджы фынджы æгъдау скæныны афон. Хистæр æваст фæгæпп ласта æмæ кувыныл ахæцыд, ссардта Стыр Хуыцау, Зæдты æмæ Дауджыты нæмттæ æмæ кувæггаг уæллаг кæрдзын æмæ йæ къухы цы нозт уыд, уыдон дæлдæр фынгмæ лæвæрдта.
Ацы ныв куы федтон, уæд мæхиуыл нал æууæндыдтæн, зæгъын, кæд мæ мæ цæстытæ сайынц. Кæд бирæ нæ рацардтæн, уæддæр мæ зноны гаги дæр рахонæн нæй, æмæ ахæм «æгъдау» хъусгæ нæ, фæлæ йæ мæ фыны уынгæ дæр никуы фæкодтон. Зианы фынгыл кувгæ нæ, фæлæ фæдзæхсгæ фæкæнынц Стыр Хуыцауыл, цæмæй хæдзары бинонтыл, сыхбæстыл, хъæубæстыл зиан афонæй раздæр ма æрцæуа. Ацы хистæрæн та йæ рæгъы иу дзырд дæр фæдзæхсыны хуызы нæ уыд, фæлæ куывта, раст цыма найфаты куывды бадт, уыйау.
Раст нæ уыд, фынгыл æртæ кæрдзыны кæй уыд æвæрд, уый дæр. Афтæ æвæрынц циндзинады фынгыл. Уыдон амонынц Зæхх, Дон æмæ Хур. Адæймаг йæ рухс дунейæ куы ахицæн вæййы, уæд ыл Хур аныгуылы æмæ йæм ницуал бар фæдары, уымæ гæсгæ зианы фынгыл æвæрынц дыууæ кæрдзыны, Дон æмæ Зæххы номыл, Дон ын хæлар кæнынц, Зæхх та – фæлдисгæ.
Бынтон зыгъуыммæ конд æрцыд арфæйы нуазæнты фæтк дæр. Фынгмæ арфæмæ чи рацæуы, уыдоны нымæц хъуамæ къæйттæ уа (2 кæнæ 4), адон та рацыдысты æртæйæ, цыма цины фынгмæ цыдысты, уыйау. Ирон адæммæ нуазæнæй кадджындæр ницы ис, æмæ адæмы размæ чи рацæуы, уыдонимæ вæййы сыхаг нæлгоймаг æмæ уый хъуамæ раарфæ кæна зианджынты номæй дыууæ нуазæнæй. Ам та хистæр фæгæпп ласта æмæ сæ уæлхъус чи æрлæууыд, уыдонмæ авæрдта нуазæнтæ, æмæ уый раст нæу, зыгъуыммæ æгъдауыл нымад у. Уæдæ хистæр рæгъытæ кæнынмæ дæр нæ арæхст, схæццæ-мæццæ сæ кодта.
Зианæн рухсаг куы фæзæгъынц, цы цæхх, цы къæбæр ын æрæвæрдтой фынгыл, уыдон ын куы ныххæлар кæнынц, уæд уыцы рæгъæн йæ хæдфæстæ хистæр хъуамæ бинонты цæрæнбоны тыххæй рауадза рæгъ. Ам та хистæр зæронд мæрдты нæмттæ æрымысыд, уый фæстæ та дыууæ зæды номыл рауагъта рæгъ. Æз æй бафарстон, зæгъын, уыдон цавæр дыууæ зæды сты, нæмттæ сын нæй? Мæ фарст уæлдæфы ауыгъдæй баззад, йæ бон ын дзуапп раттын нæ баци.
Бафиппайын хъæуы уый дæр, æмæ зианы фынгыл хистæр бинонты цæрæнбоны тыххæй рæгъ куы рауадзы, уæд уый арæхсгæ фæзæгъын хъæуы, кувыны нæ, фæлæ фæдзæхсыны хуызы. Уымæн æмæ зианы фынгыл, уæлдæр дæр æй загътон, кувгæ нæ, фæлæ фæдзæхсгæ фæкæнынц. Æмæ уый аразгæ у хистæры арæхстдзинадæй, йæ зонындзинæдты къæбиц куыд хъæздыг у, цы уавæры ис, уымæй кæнгæ у. Зианы фынгыл дæргъвæтин рæгътæ кæнын не ‘мбæлы. Гæнæн æмæ амалæй рæгъ хъуамæ уа цыбыр æмæ мидисджын. Зæгъæм, бинонты цæрæнбоны тыххæй рæгъы зæгъын хъæуы (марды ном сдзур, афтæмæй): йæ фæстæ цы бинонтæ ныууагъта, уыдон Хуыцауы фæдзæхст уæнт, афонæй раздæр сыл зиан мауал æрцæуæд. (Зианы ном зæгъ) цы нæ бантыст хорзæй саразын, уый йæ фæстæ цы бинонтæ ныууагъта, уыдонæн бантысæд.
Уæдæ зиан дæр кæрты раст æвæрд не ‘рцыд.
Кæртмæ æрбацæуæн уыд цæгатварс, æмæ зиан дæр æрæвæрын хъуыд, йе ‘ргом уыцырдæм здæхт куыд уыдаид, афтæ. Адон та йæ æрæвæрдтой йе ‘ргом хурыскæсæнырдæм, æмæ арфæ чи кодта мæрддзыгойæн, уыдон лæууыдысты зианæн йæ къæхтырдыгæй. Уыцы арфæгæнджытæй та иу йæ худ систа, æмæ раст нæ бакодта, худ исгæ у зианы нæ, фæлæ Кувæндоны.
Зæгъæм Хуыцау ныбæллæх кодта æмæ хæдзарыл зиан æрцыд, уæд нæлгоймæгтæ худтæ æркæнынц, сылгоймæгтæ та кæлмæрзæнтæ, уый нысан кæны зианыл хъыг кæй кæнынц. Æмæ кæд нæлгоймæгтæн сæ худтæ исын раст æгъдау у, уæд сылгоймæгтæн дæр сæ кæлмæрзæнтæ сисыны бар ис. Æмæ афтæмæй нæ зианы кæндтæ циндзинадмæ рахиздзысты.
Ирон адæммæ никуы уыд зианы рæстæг къухтæ исын æмæ хъæбыстæ кæныны æгъдау, кæд сæ ныры дуджы стынг кодтой, уæддæр. Адон сæ дыууæ дæр сты адæймаджы хъæлдзæг монцтæ æвдисæг, æмæ сæ уынгæгбон æвдисын куыд раст у?! Искæмæн йæ къух куы райсай, уæд, уый нысан кæны «æгас цу», ома, ахæм хабæрттæм арæхдæр куыд цæуай, зæгъгæ. Æмæ уый æлгъысты хуызы цæуы, ома, ныл зиантæ арæхдæр цæуæд. Мæ хъуыдытæ бафидар кæндзынæн ирон æгъдæуттæ иттæг хорз чи зыдта, уый, дзæнæты бадинаг Хозиты Федыры чиныг: «Уæлладжыры комыл – Туалтæм»-æй скъуыддзагæй: «Къух ничи иста. Алчи æнцад лæугæйæ, галиу къухы фезмæлдимæ мæсæллытæ кодта зианджынтæн – зиан рухсаг уæд, зианмæ æрцæуæгæн – цинтæм цу. Зианмæ адæм цыдысты тар дарæсы, ронбаст æмæ æнгом æгънæгæвæрдæй, худты æмæ кæлмæрзæнты».
Ныры дуджы ацы хъæугæ æгъдæуттæ мынæг кæнын райдыдтой, зианмæ æрцæуæг нæлгоймæгтыл искуы иуæй фæстæмæ худ нал фендзынæ. Сылгоймæгтæн дæр сæ фылдæр хай æрцæуынц гомсæрæй сæ былтæ сырх-сырхид ахуырстæй.
Ныры рæстæджы æнæхъæн дуне, уыйимæ Ирыстон дæр бахаудысты цыфыддæр, «Коронавирус» кæй хонынц, уыцы низы уацары, æмæ ма адæм сæхи цы фæкæной, уый нал зонынц. Цæмæй уыцы хæцгæ низ дарддæр ма парахат кæна, ууыл хъуыдыгæнгæйæ, цæхгæр ныууадзын хъæуы къухистытæ æмæ хъæбыс кæныны митæ. Ирон адæм рагæйдæр æгъдауыл мæлæг уыдысты, æгады бæсты æвзæрстой мæлæт. Æмæ кæд нæ дзæнæты бадинаг фыдæлтæ ахуыргонддзинадæй уый бæрц ифтонг нæ уыдысты, уæддæр зондæй уыдысты фидар æмæ дардмæуынæг. Гъемæ нын цы алæмæты æгъдæуттæ ныууагътой, уыдонмæ иуæй-иутæ куыдфæндыйы цæстæй кæсынц, æнæ бындурон ивддзинæдтæ сæм хæссынц, æмæ сæ афтæмæй куырмæджы зыгъуыммæты æххæст кæнынц. Æмæ уый ирон лæгæн сæрмæ хæсгæ нæу!!!


ХÆМЫЦАТЫ Раман, ÆÆЗ «Иры Стыр Ныхас»-ы уæнг, Рахизфарсы районы Ныхасы ирон æгъдæутты комитеты сæргълæууæг.

Радужное «золото» из Брута

Амур может быть белым, форель – радужной, а карп –  [ ... ]

Закон суров, но справедлив

Вячеслав Битаров обозначил перспективные направления [ ... ]

Люди высокого полета

В день гражданской авиации наш долг — почтить памят [ ... ]

Ставка — на дошкольное образование...

В ступление в силу нового Федерального закона «Об о [ ... ]

Other Articles