ДЗИОЙТЫ МУХТАРЫ НОМЫЛ КОНКУРСМÆ

Заманхъуйлаг Дзиойты Хъызылбеджы хахуыргæнджыты дам-думтæ æмæ репресситæ ацу æмæ ма ‘рцуйы фæндагыл куы бафтыдтой, уæд йæ хъæбул гыццыл Бухарыл (Мухтарыл) цыппар азы æххæст нæма цыдис. Нал федта фыды рæвдыд. Баззадысты цыппар сабийы сæ мад Мамæлайы бар. Мад архайдта удуæлдайæ, цæмæй йæ сабитæ стонгæй ма амæлой.

Уалынмæ Бухар скъоламæ бацыдис. Кæм ма уыд ныййарæджы цинæн кæрон, йæ хъæбулы фæстæ-иу кæсгæйæ баззад. Сидзæр тагъд хъомыл кæны, фæзæгъынц, асины къæпхæнтыл хæрдмæ цæуæгау иу къласæй иннæмæ хызтис, иу аз иннæ азæй фылдæр зонындзинæдтæ исгæйæ. Кæд фаг æфсæст нæ уыдысты æмæ æййæфтой дзаумахъуаг бинонтæ, уæддæр лæппу тырныдта ахуыры бæрзæндтæм. Фæлæ ныййарæгæн тæригъæд кæнгæйæ бацыдис уыцы æрыгонæй колхозы халсарты бригадмæ хыгъдхæссæгæй. Бæцæзаты Мæммæт ын цæстуарзонæй æххуыс кодта, уыцы рæстæджы уыдис бригады разамонæг.

Мæммæт ын-иу рæвдаугæ хъæлæсæй афтæ: «О, сау лæппу, дæуæй саг лæг рауайдзæн, дæ уæнгты конд æмæ дæ куыстуарзон удыл бæрæг у». Афтæ сидзæр Мухтары зæрдæйы ныфс цæуын райдыдта, бонæй-бон домбайдæр кодтой йе уæнгтæ. Архайдта спорты дæр, уарзта æмдзæвгæтæ фыссын.

Уалынмæ Мухтармæ фæсиддысты æфсады рæн- хъытæм. Йæ уæнгты кондмæ гæсгæ æрвыст æрцыд денджызон флотмæ. Бæргæ тыхстис йæ ныййарæг мады зæрдæ, фæлæ Мухтар, зындзинæдты фæлтæрд лæппу, йæ сæрмæ никуы æрхаста йе ‘мгæртты фæстæ æрлæууын, тырныдта се ‘мдзу кæнынмæ, хаттæйхатт таиу сæ разæй дæр фæцис.

Нымад бонтæ тагъд тæхынц, атахтысты æфсады службæйы азтæ, ныййарæг мады уæлхъус саджыфисынтыл амад æфсæддон денджызон флоты дарæсы куы ‘рбалæууыд, уæд ма Мамæлайы цинæн кæм уыдис кæрон. Уайтагъд æртæ чъирийы акодта æмæ фæдзырдта сыхбæсты кадджындæр лæг Æлбегты Уыдзæйырмæ, иунæг Хуыцаумæ скуывтой æмæ йæ бафæдзæхстой Дурджын бæрзонды Уастырджийыл. Мухтар æфсады фæстæ иу бон дæр æнцад не ‘рбадт, райгуырæн зæхх куыд уарзта, афтæ йæ къухмæ райста рувæн æмæ райдыдта фæллой кæнын колхозы быдырты. Уыйимæ фыста колхозы хабæрттæ газеттæм.

Мухтары уацхъуыдтæ мыхуыры райдыдтой цæуын уæды газеттæ: «Размæ», «Коммунизмы тырыса» æмæ «Рæстдзинады». Иу заман йын йæ ныййарæг куы зæгъид: «Лæппу, мæ хъару фæцудыдта, мæ зæнгтæ дæр коммæ нал кæсынц æмæ мын иу кæстæр фенын кæн».

Мухтар уымæй размæ газет «Размæ»-йы фарсыл бакаст ирайнаг раззагдæр хъугдуцæджы номыл уацхъуыд æд къам æмæ сфæнд кодта уыцы куыстуарзаг чызджы йæ мады фарсмæ æркæнын. Йæ ный- йарæгæн бамбарын кодта йæ фæнд. Афтæ Заман- хъулæй Ираны хъæумæ æрвыст æрцыдысты минæ-вæрттæ сæ иуæй иннæ кадджындæр лæгтæ: Хъуысаты Хæмдзæт, Дзиойты Мæхæмæт æмæ Æлбегты Узæйр.

Сугъараты бинонтæ ацы лæгтæн «нæ» зæгъын нæ бафæрæзтой æмæ куыстуарзаг, хæдæфсарм Зайрæ æмæ Дзиойты Мухтар сæ цард баиу кодтой. Чындзæхсæвы хистæртæ куывтой æмæ куырдтой иунæг Хуыцауæй, цæмæй Хъызылбеджы хæдзары Мады Майрæм балæвар кæна авд лæппуйы æмæ иу цъæхдзаст чызг.

Ацы ныхæстæ фехъуыстысты дуне скæнæг иунæг Хуыцаумæ, æмæ иу сывæллон иннæйы фæдыл, афтæмæй Хъызылбеджы хæдзары рантыст æхсæз лæппуйы æмæ дыууæ чызджы. Сывæллæтты фæдыл Мухтар арæх цыдис скъоламæ стæй ныййарджыты æмбырдтæм. Иу хатт ын Зæнджиаты Фæдзирæт афтæ куы зæгъид:

— Мухтар, æнæуи дæр дын бирæ куыст куы ис колхозы, уæд æгæр арæх нæ цæуыс скъоламæ?

— Фæдзирæт, æз ардæм куы нæ цæуон, уæд мæ сæ фæдыл дарддæр цæуын бахъæудзæн.

Цас арф хъуыды ис æрмæст ацы ныхæсты! Фыдæлтæй баззад, фырт фыдæй хуыздæр кæнгæ куы цæуа, уæд мыггагæн йæ амонд у, зæгъгæ.

Хъызылбегæй Мухтар уæздандзинад рахаста, ахуыры райста цалдæр дипломы. Мухтары цот дæр иууылдæр райстой уæлдæр ахуыргонддзинад, канд мыггагæн не сты фæзминаг, фæлæ æнæхъæн хъæу-бæстæйæн. Иу хæдзары дæс дипломы, уыйымæ алыхуызон дæсныйæдтыл, уый стыр хъуыддаг у, стæй ууыл дзурæг у, æмæ дардмæ уынаг Мухтарæн йæ æрыгон бонты уалдзæг кæд æнкъард уыдис, уæд абон йæ фæззæг у цинтæй дзаг.

Ахæм хос ссар æмæ Мухтары райгас кæн, уæд та йæ цыргъзонд ныхæстæй зæгъид:

— Мæ уалдзæджы фæллæйттæ дзæгъæлы нæ фесты, мæ фæззæг бæркадджын рауад иунæг Хуыцауы фæрцы.

Тæмæнтæ калут, Хъызылбеджы байзæддæгтæ, канд мыггаджы æхсæн нæ, фæлæ æнæхъæн Ирыстоны дæр. Уæ фыдæлты кадыл кад æфтаут æмæ намыс-джынæй, фæрнæйдзагæй цæрут!

ХЪУЫДАКАТЫ Хъасболат, æхсæнадон уацхæссæг.