2019 02004РАДОН ÆМБЫРДÆЙ

Ацы ран архайдтой «ИСН»-ы сæрдары фыццаг хæдивæг Еналдыты Хъазбег, районы хайады сæрдар Томайты Савелий, районы мыггæгты комитеты сæрдар Кцойты Гермæн, хайады сылгоймæгты комитеты сæргълæууæг Тетаты Джульеттæ, хъæуы администрацийы сæргълæууæг Сæлбиты Артур, ирон æвзаджы ахуыргæнджытæ æмæ сывæллæтты рæвдауæндоны хъомылгæнджытæ, цæмæй ма иу хатт æрныхас кæной нæ риссаг фарстатыл: не 'гъдæуттыл, не 'взаг æмæ нæ кæстæрты фидæныл.

Æмбырд байгом кодта хъæуы Ныхасы сæрдар Уæзæгты Нугзар. Уый ныхасы бар радта Томайты Савелийæн.

Савелий мадзалы архайджыты базонгæ кодта, «Иры Стыр Ныхас» цы сидт рауагъта уынаффæгæнæг хис-тæртæ æмæ æппæт ирон адæммæ, уыимæ:

Адæймаг цы адæмыхаттмæ хауы, уыцы сæрызондæй фæхъуыды кæны, — йæ раныхасы загъта Еналдыты Хъазбег. — Махæн Хуыцау уыцы хор-зæх радта, æмæ ирон адæмы скодта æгъдауыл хæст. Кад æмæ намыс ирон лæг кæддæриддæр нымадта хохы цъуппæй бæрзонддæр. Фæлæ а-фæстаг рæстæг мах стырзæрдæ систæм не 'гъдæуттыл. Адæймагæн, кæй зæгъын æй хъæуы, йæхицæй аразгæ у цыфæнды хъуыддаг дæр. Махæй алчидæр хъуамæ ахъуыды кæна: «Цы скодтон мæ бинонтæн, мæ мыггагæн, мæ хъæубæстæн, цæмæй æмтгæй райсгæйæ скадджын уа мæ Ирыстон?». Нæхимæ уыцы фарста куы нæ дæдтæм, уæд иу ран цоппай кæндзыстæм æмæ нæ ныхæсты дæр ницы ахадындзинад уыдзæн…

Адæймагæй уæлæуыл баззайы æрмæстдæр ном: кæнæ кадджын лæджы ном, кæнæ — æгады. Нæ фæстæ цы кæстæрты ныууадзæм, уыдон нæ хъуамæ сæрыстыр уой, сæ сæртæ нæ бæрзонд хæссой: æз ирыстойнаг дæн, мæнæн ахæм кадджын фыд кæнæ мад уыд, зæгъгæ.

Мах заман æгъдæуттыл дзурын дæр нæ хъуыди, уымæн æмæ алы æгъдау дæр уыд йæ бынаты. Ныр интернетмæ куы бакæсай, уæд адæймаджы зæрдæ ныккæрзы, ахæм æнæуаг митæ кæнгæ дзы фендзынæ нæ фæсивæдæй иуæй-иуты. Уыдон æппæты фыццаг æгад кæнынц сæхи, сæ ныййарджыты æмæ сæ мыггаджы. Ирыстонæн дæр, кæй зæгъын æй хъæуы, уый кады хос нæу.

Фынджы æгъдау дæр куыд нæ хъæуы, фæлæ нæ сæйраг сагъæс сты нæ фæсивæд, æмæ сæм не 'ргом тынгдæр раздахын хъæуы. Уыдонæй аразгæ у нæ фидæн. Уыдон куы нæ ахæццæ кæной дарддæр нæ диссаджы алæмæты æгъдæуттæ, уæд, зæгъæн ис, мах уæлæуыл дзæгъæлы фæцардыстæм.

Хуымæллæгæй тынг бирæ кадджын лæгтæ рацыд æмæ мæ уырны — фидæны дæр къаддæр нæ уыдзысты. Æз арæх вæййын уе скъолайы æмæ сымахмæ цы кæстæртæ ис, ахæмтæ бирæтæм нæй. Стыр бузныг скъолайы разамонæг Бититы Эльвирæ æмæ ахуыргæнджытæн, бæрæг у, сæ удтæ кæй хъарынц, цæмæй фидæны цардаразджытæ фидар къахдзæфтæ кæной царды гуыргъахъ фæндæгтыл, цæмæй ма фæцудой, цæмæй нæ Ирон Æгъдау бæрзонд хæссой.

Нæ рагфыдæлтæм Æгъдауæн йæ фидар бындур уыдис — хистæртæн лæггад æмæ аргъ кæнын, лæджы кад æмæ намыс хъахъхъæнын æмæ мæ фидарæй уырны, уæ кæстæртæ уыдæттæй хайджын кæй сты…

Сæ раныхæсты Хъазбег æмæ Томайты Савели æрсидтысты хис-тæртæм, цæмæй фæкæсой, сæ фæсивæдæй бинонты хъуыддаг бакæнын афон кæмæн у, уыдонмæ. Цæмæй худинагыл нымад ма уа æнæ стыр чындзæхсæвæй дыууæ уды цард баиу кæнын...

Томайты Савели ма куыд радзырдта, афтæмæй Цæгат Кавказы адæ-мыхæттыты æхсæн ирон адæмы демографион уавæр цæхгæр фæцу- дыдта æвзæрырдæм. Кæд нæ алыварс цы адæмыхæттытæ цæры, уыдон фылдæрæй-фылдæр кæнынц æрвылаз, уæд Ирыстоны адæмы нымæц та кæны къаддæрæй-къаддæр. Савелий Хуымæллæджы демографион уавæры фæдыл дæнцæгæн цы нымæцтæ æрхаста, уыцы тæссаг уавæр, хъыгагæн, хауы районы æппæт хъæутæм дæр.

Бирæ вазыгджын фарстатыл ма цыд ныхас уыцы бон. Фæлæ æппæты риссагдæртæ сты — куысты бынæттæ, хъæуы кæй нæй амбулатори, доны хæтæлтæ ивинаг кæй сты æмæ бирæ æндæртæ.

Мадзалы уæвджытæ «Иры Стыр Ныхасы» сидт банымадтой бындуроныл æмæ йын йæ домæнтæ сæ дарддæры куысты æххæст кæндзысты.

Ацы ран ма сæ хъуыдытæ загътой хъæуы хистæртæ Дзгойты Аслæмбег æмæ Сергей, Æгкацаты Эльбрус, Кæсæбиты Барис, кæстæр фæлтæрæй Калоты Руслан æмæ Гæбæгкаты Милен.

Еналдыты Хъазбег тынг ахсджиаг фæндон бахаста, цæмæй Хуымæллæгæй цы кадджын адæм рацыд, уыдонæн арæзт æрцæуа «Кады ал- лейæ».

Культурæйы артдзæсты сæргълæууæгæн та бабар кодта, цæмæй хæс-тæгдæр рæстæг ацы ран æнæмæнг сæвзæра хъæбатыртыл зарæггæнджыты къорд.

Хистæртæ арфæйы ныхæстæ загътой Еналдыты Хъазбеган, зæрдæйæ-зæрдæмæ семæ кæй аныхас кодта, уый тыххæй.

Се 'ппæтæн дæр байуæрстой, æрæджы мыхуыры цы бæрæгуат рацыд «Чындзхаст, чындзæхсæв æмæ марды æгъдæуттæ», зæгъгæ, уый.

КЪУБАЛТЫ Зинæ,«ИСН»-ы Рахизфарсы районы бæрнон кусæг.